مطالعات ترکیه

بيش از سه دهه است که ترکيه خواهان عضويت در اتحاديه اروپا و محلق شدن به جمع کشورهايي است که برخي از آنها زياد تمايلي به پذيرش اين کشور در جمع خود ندارند

ترکيه که در14 آوريل سال 1987ميلادي و در زمان نخست وزيري " توگوت اوزال " نخستين درخواست رسمي خود براي الحاق به جامعه اروپا را (نهادي که بعدها به اتحاديه اروپا تبديل شد ) تسليم کرد، هرگز فکر نمي کرد پيوستن به اين جمع نيازمند سالها صبر و شکيبايي باشد . اين کشور از 12 دسامبر سال 1999ميلادي به طور رسمي به عنوان نامزد عضويت در اتحاديه اروپا شناخته شد . مذاکرات رسمي براي الحاق ترکيه به اتحاديه اروپا نيز در 13 اکتبر سال 2005 ميلادي آغاز شد . در اين سال ميان اتحاديه اروپا و ترکيه سندي 35 فصلي امضا شد که در آن وظايف و تکاليفي برعهده ترکيه گذاشته شده بود که بر اساس آن اين کشور مي بايست تا قبل از پيوستن به اتحاديه همه مفاد آن را اجرا کند. مسئله قبرس و بستن بنادر ترکيه به روي قبرسي‌هاي يوناني تبار ، مسئله رعايت حقوق اقليت‌هاي قومي به خصوص کردهاي جنوب شرق اين کشور و نيز کردهاي شمال عراق ، مسئله حقوق زنان ، مسئله نسل کشي ارامنه در سال 1915 از سوي دولت عثماني که ترکيه امروز وارث آن است و ايجاد زير ساخت هاي دمکراسي از مهمترين مسايلي هستند که در سند 35 فصلي الحاق ترکيه به اتحاديه اروپا که از زمان آغاز مذاکرات رسمي همگرايي ترکيه با اتحاديه اروپا در اکتبر سال 2005 ميلادي، ميان دو طرف امضا شد، گنجانده شده است . در آن سال دستيابي به اين موارد براي بسياري از ترکان و سياستمداران جوان اين کشور امري ساده و بديهي به نظر مي رسيد، اما رفته رفته و با آشکار شدن مشکلات پنهان ، اين دسته از سياستمداران نيز به سختي و طاقت فرسا بودن اجراي اين دستور عمل ها اذعان کردند . اينک نيز در ميان خوش بيني ها و بدبيني ها موجود در عضويت ترکيه به اتحاديه اروپا به نظر نمي رسد دستکم تا 15 سال ديگر اين رويداد اتفاق افتد و اين موضوعي است که کمتر کسي از مسوولين اين کشور آن را رد مي کند. اما سووال اساسي اينجاست که، چرا به رغم اين موانع که اتحاديه اروپا بر سر راه عضويت ترکيه در اين اتحاديه قرار داده ، آنکارا همچنان اصرار به پيوستن به اين اتحاديه را دارد و از طرف ديگر اروپاييان نيز با چه هدفي ترکيه را ميان زمين و آسمان نگه داشته و فضاي بينابيني را براي پذيرش اين کشور به جمع خود ايجاد کرده اند . هر چند که پاسخ دادن به اين سووال در حد يک نوشتار کوتاه ساده نيست، اما اگر بتوان براي آن در همين مقال اندک پاسخي مناسب يافت، در آن صورت مي توان به بسياري از ابهامات موجود براي اين بازي طولاني پاسخ داد و مشخص ساخت که در نهايت آيا ترکيه مي تواند به اين اتحاديه بپيوندد يا نه ؟ " عبدالله گل " رييس جمهوري ، " رجب طيب اردوغان " نخست وزير و " آگمن باغيش " وزير مشاور و مسئول روند همگرايي ترکيه در اتحاديه اروپا و نيز " داود اوغلو " وزير تازه روي کار آمده در وزارت امور خارجه ترکيه طي چند ماه گذشته در سخنان خود بر عزم راسخ آنکارا براي عضويت کامل در اتحاديه اروپا تاکيد کردند. اين مواضع و اصرار دولتمردان ترکيه براي عضويت در اتحاديه اروپا در حالي اعلام شد که کشورهاي آلمان و فرانسه به عنوان دو کشور مهم و بنيانگذار اتحاديه اروپا هم چنان به مخالفتهاي خود با عضويت ترکيه در آن اتحاديه ادامه مي دهند . " آنجلا مرکل " صدر اعظم آلمان که دولتش با چالش هاي بزرگي در اقتصاد روبه رو است و به همين علت اميد زيادي براي پيروزي در انتخابات آتي آلمان براي وي و حزبش متصور نيست،‌ با تاکيد بر مخالفت خود با عضويت ترکيه در اتحاديه اروپا گفت که تنها از " مشارکت ويژه ترکيه و اتحاديه اروپا " حمايت مي کند. آلمان خواهان انصراف ترکيه از عضويت در اتحاديه اروپا و برقراري يک نوع همکاري ديگر تحت نام " مشارکت ترکيه با اتحاديه اروپا " مي باشد که اين موضوع با واکنش تند آنکارا مواجه شده است . صدر اعظم آلمان ، چندي پيش در سخناني در برلين گفته بود که توسعه مداوم اتحاديه اروپا و از دست دادن قابليت پويايي اين اتحاديه بي مورد است. علاوه بر آلمان ، فرانسه نيز پيشنهاد داده است که ترکيه به جاي عضويت در اتحاديه اروپا با عضويت در اتحاديه همکاريهاي حوزه درياي مديترانه با آن اتحاديه همکاري کند. رييس جمهوري فرانسه با انتقاد از روند گسترش اتحاديه اروپا گفته بود که اتحاديه اروپا بايد از دادن وعده هاي توخالي به ترکيه درباره عضويت اين کشور در اتحاديه اروپا پرهيز کند. " نيکلاي سارکوزي " به تازگي در مصاحبه اي با روزنامه آلماني " بيلد آم زونتاگ" تاکيد کرده بود ، اتحاديه اروپا نمي تواند به صورت بي حد و مرز گسترش يابد. وي تصريح کرده بود که اتحاديه اروپا بايد به جاي دادن وعده هاي توخالي به ترکيه بايد به اين موضوع فکر کند که چگونه مي تواند با ترکيه همکاري کند. هر چند در کنار اين مخالفت ها برخي از کشورهاي عضو اتحاديه اروپا از جمله انگليس از روند عضويت ترکيه در اتحاديه اروپا حمايت مي کنند و علاوه بر آن آمريکا نيز خواهان پيوستن ترکيه به اتحاديه اروپاست ، اما به نظر مي رسد اين دسته از کشورها در برنامه اي هماهنگ در تلاشند که ترکيه همانگونه که گفته شد در حالتي معلق در فضاي پيوستن و يا نپيوستن به اتحاديه اروپا نگه داشته شود. شايد به همين علت است که اميدهايي براي پيوستن ترکيه به اتحاديه اروپا نزد دولتمردان اين کشور هنوز باقي مانده به طوري که آنان اعلام کرده اند که به روند همگرايي با اتحاديه اروپا ادامه خواهند داد ، چرا که هدف نهايي آنکارا عضويت کامل در اتحاديه اروپاست و ترکيه هر نوع شکل ديگر همکاري را قبول نخواهد کرد. اما در وراي اين اما و اگرها ، بيم ها و اميدهايي در مسير الحاق ترکيه به اتحاديه اروپا وجود دارد که پذيرش اين کشور را در اتحاديه از يک سو مخاطره آميز و از سوي ديگر جذاب کرده و به همين علت است که مقامات اروپايي نه مي توانند به روند عضويت پشت پا زده و با گفتن يک " نه " موضوع را فيصله دهند و نه مي تواند با قاطعيت به اين عضويت " آري " بگويند. بر همين اساس به نظر مي رسد که ترکيه و اروپا داراي شرايط و معذوراتي هستند که هريک بايد براي برطرف کردن اين نگراني ها سالها به انتظار بنشينند. ترکيه کشور بزرگي است که بيش از 99/99درصد جمعيت آن را 70ميليوني آن را مسلمانان تشکيل مي دهند . اين کشور که از اقوام ترک ،‌ کرد، ترکمن و ديگر قوميت ها تشکيل شده است، داراي حکومتي مبتني بر لائيک و رفتار و قوانيني مبتني بر آموزه هاي اسلام حنفي دارد . وجود يک ارتش 700هزار نفري و قدرتمند و نيز دسترسي به آخرين فناوري هاي نظامي شرايط خاصي را براي اين کشور ايجاد کرده است . از سوي ديگر ترکيه يکي از متحدين اصلي ايالات متحده آمريکاست و در صورت مجبور بودن به انتخاب ميان آمريکا و اتحاديه اروپا بدون ترديد اين کشور آمريکا را انتخاب خواهد کرد و همه اروپاييان نيز اين موضوع را مي دانند . مواردي که در بالا ذکر شد همگي مي تواند يک مانع جدي بر سر راه عضويت ترکيه به اتحاديه اروپا از سوي برخي از کشورهاي عضو اين اتحاديه به شمار آيد. هر يک از مولفه هاي مزبور مي تواند جايگاه ترکيه را در ميان اعضاي اتحاديه اروپا ارتقا داده و اين کشور را خيلي زود در بالاي جدول رده بندي سياسي اتحاديه اروپا قرار دهد . باور ترکها به اين مسله نيز ريشه اي تاريخي دارد که در نوشته اي ديگر به آن پرداخته خواهد شد . در مقابل اين مسايل ، ترکيه ظرفيت ها و امکاناتي را دارد که در صورت در اختيار گذاردن اين موقعيت ها به اتحاديه اروپا تا سالها مي تواند بسياري از مشکلات و دغدغه هاي اروپاييان را مرتفع سازد امروزه بر کسي پوشيده نيست که اروپاييان داراي ضعفهاي بسياري از نظر منابع و زمين دارند و شايد به همين علت بوده که آنها را به از قرون گذشته به سرزمين هاي شرقي کشانده است . اروپا همواره براي ادامه حيات خود نيازمند " غذا ، انرژي ، آب و امنيت " بوده و هست و اگر نتواند اين متغيرهاي اساسي و حياتي را براي خود در آينده تامين کند، بايد در انتظار روزهاي سخت و حتي نابودي خود باشد.

اتحاديه اروپا و ترکيه / چشم انداز (2)

آنکارا- ترکيه کشوري است که مي تواند در همه موارد ياد شده با اروپا مشارکت کرده و با تامين بخش عمده اي از آن نيازمندي ها ، حيات اروپاييان را تضمين کند.

ارتش 700هزار نفري ،‌ زمين هاي بکر و مستعد کشاورزي در جنوب و جنوب شرق اين کشور، دسترسي به منابع و رودخانه هاي بزرگ آب و نيز موقعيت جغرافيايي اين کشور که شرق و غرب را به هم متصل کرده ، مي تواند امنيت ، غذا ، آب و انتقال انرژي را براي بقاي اروپاييان در آينده تامين کند و اين موضوع نيز نه از نظر دولتمردان ترکيه و نه از نظر مقامات اروپايي پوشيده نيست . برخي از اروپاييان مي خواهند بدون آنکه به ترکيه مجوز ورود به به اتحاديه را بدهند از امکانات بالقوه اين کشور استفاده کرده و ترکيه را راضي به همکاري هاي همه جانبه با خود کنند . * تامين غذا نياز اساسي آينده نه چندان دور اروپا اروپاييان مي خواهند در اجراي طرح بزرگ کشاورزي در جنوب و جنوب غرب ترکيه موسوم به " گاپ " مشارکت کنند و با تبديل اراضي اين منطقه که در حال حاضر به دلايل فعاليت هاي ارتش بر ضد اکراد اين کشور غير قابل کشت است،‌ آينده غذايي خود را تامين کنند. در صورتي که گاپ اجرايي شود، اين منطقه مي تواند به بزرگترين انبار غله براي ترکيه و اروپا تبديل شود . * مشکل اکراد پيش از دسترسي به اين هدف ، حل شدن مشکل اکراد و پايان درگيري ها در اين منطقه امري ضروري است که براي رسيدن به اين هدف به نظر مي رسد هر دو طرف اقداماتي را با کمک آمريکا در حال انجام دادن هستند . اما موضوع حل مسايل اکراد به عنوان يکي از خط قرمزهاي ترکيه و راه حل هايي که دولت آنکارا براي رفع آن به عنوان يکي از مهمترين چالش هاي سياسي ، اجتماعي اين کشور در روزهاي اخير ارايه داده، و بررسي عاقبت و فرجام آن نيازمند مقاله اي ديگر است . به همين اندک مي توان اشاره کرد که امروز فضايي در ترکيه ايجاد شده است که اگر به همين منوال ادامه يابد و اتفاق خاصي رخ ندهد، بايد انتظار داشت ظرف چند ماه آينده تحولات بنياديني در مورد مساله کردهاي اين کشور به وقوع بپيوندد. * آب مشکل ديرينه اروپا موضوع ديگر مساله " آب " و نياز اروپا به اين ماده حياتي است. موضوع آب و کمبود آن در جهان امري جديد است اما در قاره اروپا کميود آب به مريز هشدار رسيده به طوري که اروپاييان از هم اينک از دسترسي به منابع آب آن به عنوان اصلي ترين چالش قرن حاضر ياد مي کنند . انتقال آب يکي از بزرگترين رودخانه هاي ترکيه به نام " رودخانه ماناوگات " که رژيم صهيونيستي نيز براي انتقال آب اين رودخانه به سرزمين هاي اشغالي تلاش بسياري را کرده بود، يکي ديگر از برنامه هاي مطرح در چشم انداز آينده روابط ترکيه با اتحاديه اروپا قرار دارد . اروپا بدون آب هرگز زنده نخواهد ماند و اين موضوع از ديد سياستمداران کهنه کار اتحاديه اروپا پنهان نيست و ترکيه دم دست ترين کشوري است که مي تواند اين نياز اروپا را تا سالهاي طولاني تامين کند. * ارتش و نيروي نظامي ارتش 700هزار نفري ترکيه نيز نيرويي قدرتمندي است که مي تواند اروپايي را که به علت کمي نيروهاي پياده همواره در مضيغه بوده را در مواقع ضروري کمک کند. عدم توازن در تعداد نيروهاي نظامي ترکيه با ساير اعضاي اتحاديه اروپا مهمترين مساله برخي اروپاييان است . اگر ترکيه بخواهد خود را به طور کامل با موازين اتحاديه اروپا تطبيق دهد و به اين اتحاديه بپيوندد، نبايد شک کرد که در آينده اي نزديک لاجرم ارتش خود را به ويژه از نظر تعداد نيروهاي نظامي بايد تعديل کند. اين بدان معناست که مهمترين چالش و شايد نهايي ترين آن ميان اتحاديه اروپا و ترکيه در آينده " بحث ارتش ترکيه و تعديل اختيارات و توان آن " خواهد بود . * موقعيت جغرافيايي ترکيه موقعيت جغرافيايي ترکيه مزيت بسيار بزرگي است که اروپاييان نيز هرگز نمي توانند از آن چشم پوشي کنند . موقعيت ممتاز اين کشور موجب شده است تا اروپاييان همواره آن را به عنوان کريدور غرب و شرق به خصوص در زمينه انتقال انرژي نگاه کنند. اگر ترکيه بتواند تضميني براي اروپاييان در استفاده نامحدود از اين موقعيت را فراهم سازد، در آن صورت توانسته يک گام اساسي را براي پيوستن به اتحاديه اروپا بردارد . * بحران انرژي بحران انرژي سالهاي اخير و به خصوص در زمستان گذشته اروپاييان را به فکر تنوع بخشيدن در تامين انرژي انداخت . اجراي طرح بزرگ گازي موسوم به " نابوکو " تنها يکي از اين موارد است که ترکيه نقش مهمي در انتقال خطوط اين خط لوله به اروپا دارد . شايد به همين علت است که از يک سو ترکيه تلاش مي کند تا در آينده ايي نزديک خود را به بزرگترين پايانه نفت و گاز منطقه تبديل کند و از سوي ديگر نيز اروپاييان بي صبرانه منتظر اجرايي شدن اين هدف ترکها هستند . ترديد نبايد کرد که اروپاييان در اين مساله از هرگونه همکاري با ترکيه کوتاهي نخواهند کرد و شايد به همين علت است که شروط ترکيه در شراکت در طرح " نابوکو " و درخواست سهم مساوي با ديگر شرکاي اين طرح ، بدون کمترين مقاومت از سوي پنج شريک ديگر پذيرفته شد . اروپا براي بقاي خود نيازمند انرژي است و اگر در اين مسير ترکيه کمکي به آنان نکند، آنگاه بايد درانتظار روزهاي سخت براي اروپاييان بود، اما تاکنون اين امر صورت نگرفته و اروپاييان نيزهر آن چه خواسته اند ، توانسته اند آن را به دست آورند. * نتيجه : به هر روي همه اين موارد نشان مي دهد که اروپا و ترکيه هرگز نمي توانند وجود هم را ناديده بگيرند و از کنار هم به سهولت عبور کنند . از يک سو ترکيه براي رسيدن به اروپا لحظه شماري مي کند و رسيدن به اهداف بلندپروازانه خود را در پيوستن به اروپا مي بيند و از سوي ديگر نيز اروپا به رغم نگراني هاي از برتري طلبي ذاتي ترکان ، هرگز نمي تواند ضعف هاي خود را ناديده بگيرد . چرا که به خوبي مي داند که بدون ترکيه مشکل بتواند سختي هاي آينده خود را به راحتي مرتفع سازد . هر چند بيشتر مردم ترکيه نيز اميد خود را به عضويت کشورشان در اتحاديه اروپا از دست داده و اغلب آنان بر اين عقيده اند که اتحاديه اروپا در روند عضويت ترکيه در آن اتحاديه صميمي نيست . بر اين اساس بايد به انتظار نشست و اين بازي را از نزديک دنبال و مشاهده کرد که در نهايت آيا ترکيه مي تواند به جمع اروپاييان وارد شود و يا اين بازي همچنان ادامه خواهد يافت بدون آنکه به نتيجه اي بيانجامد. 00000000000000000000000000000000