تاريخچه تأسيس
در دوران خلافت عثماني امور ديني به سازماني به نام "مشيخت" محول شده بود. رياست سازمان مذكور به عهده شيخ الاسلام بود. در سال 1920 اين گونه امور به وزارتخانه اي به نام "وزارت مشيخت، شريعت و اوقاف" واگذار گرديد.
     در 3 مارس 1924 با هدف تفكيك امور ديني از سياست، وزارت مذكور منحل گرديد و به جاي آن سازماني به نام "رياست امور ديني" مطابق ماده واحده 429 ايجاد گرديد. اين سازمان وابسته به نخست وزيري مي باشد. اولين رييس سازمان فردي به نام "محمد رفعت افندي بره چي زاده" بود و رياست كنوني آن با آقاي محمد نوري ييلماز است.
     در سال 1924 رياست امور ديني تشكيل مي شد از: "رييس، هيأت مشاوره و مأموران مركز". در سال 1927 به تشكيلات مذكور بخش هاي ديگري اضافه گرديد از جمله: رياست هيأت بررسي مصاحيف (كتب)، مديريت مؤسسات ديني و واحدهاي مديريت مأموران و سجل و مديريت اوراق و تحريرات.
     در سال 1935 قانون شماره 2800 به عنوان اولين قانون مربوط به تشكيلات و وظايف امور ديني تصويب گرديد. درقانون مذكور، كادر، چگونگي كار مأموران مركز و شهرستان ها و مقررات نصب آنان مشخص شده بود. در نظامنامه قانون مذكور (مصوب 1937) نيز مطالب بيشتري در مورد مأموران و وظايف تشكيلات مطرح شده است.
     از سال 1927 تا 1950 تغييري در تشكيلات سازمان ديده نمي شود، اما با تصويب قانون شماره 5634 در 20 نيسان 1950 رياست امور ديني با توجه به شرايط روز تجديد ساختار شد. مطابق قانون اساسي بعضي از واحدهاي تشكيلات مركز تغيير يافت، معاونت رياست سازمان ايجاد گرديد، دو مديريت به نام هاي مديريت خادمان (امور) خيريه و مديريت انتشارات به تشكيلات مذكور اضافه گرديد. مضاف بر اين، براي اولين بار نهاد واعظين سيار به وجود آمد و بدين ترتيب كليه واعظين به عنوان كادر حقوق بگير شناخته شدند. در سال 1951 نيز واحد حسابداري سرمايه گردان انتشارات ديني وابسته به مديريت انتشارات سازمان ايجاد گرديد.
     ماده 154 قانون اساسي سال 1961، رياست امور ديني را به عنوان يك نهادي كه در دوران اداره عمومي كشور قرارمي گيرد شناخته و وظايف آن را به قانون خاص محول كرد.
     در تاريخ 1965 مطابق قانون شماره 633 (مربوط به تشكيلات و وظايف رياست امور ديني ) اصلاحات ديگري در امورسازمان داده شد. براساس قانون مذكور، مأموران سازمان با عنوان "مجريان امور مربوط به مسايل اعتقادي، عبادت و اخلاق، تنوير اجتماع در امور ديني و اداره مكان هاي عبادت (مساجد) شناخته شدند. در واقع تغييرات جديد در سازمان مذكور با تصويب قانون بالا ايجاد شد.
     با تصويب قانون شماره 1982، توسعه تشكيلات سازمان در خارج از كشور نيز عملي گرديد. اما قانون مذكور مطابق حكم دادگاه قانون اساسي در سال 1979 ابطال گرديد. قانون شماره 657 نيز كه در رابطه با مأموران دولت مي باشد، برخي از مواد مذكور در قانون شماره 633 را از اعتبار انداخت. با محدوديت هاي مذكور، سازمان خواه در مورد تشكيلات كنوني خود و خواه در رابطه با خدماتي كه انجام مي دهد جوابگو نيست.
     قانون اساسي 1982 نيز نه تنها همانند قانون اساسي قبلي (1961) امور ديني را به عهده سازمان مذكور گذاشت، بلكه براي انجام امور ديني موازيني را نيز قرار داد. به طوري كه مطابق اصل 136 قانون مذكور، رياست امور ديني نهادي است كه در درون اداره عمومي كشور جاي گرفته، در چارچوب لاييسم و به دور از انديشه ها و نظرات سياسي و با هدف قرار دادن حاكميت و مقاومت ملي و طبق قانوني خاص انجام وظيفه   مي نمايد.
     سازمان ديانت از تاريخ تصويب قانون اساسي 1982، همان طور كه در اصل مذكور ذكر گرديده، وظايف ديني خود را در داخل و خارج از كشور انجام مي دهد. به عبارتي، با رعايت لاييسم و همسو با دولت و به دور از مسايل سياسي انجام وظيفه مي نمايد.

تشكيلات سازمان
     سازمان ديانت متشكل از تشكيلات مركز، شهرستان ها و خارج از كشور مي باشد.

الف ـ تشكيلات مركز:
     تشكيلات مركز عبارتند از: رييس، معاون و واحدهاي ذيل الذكر:
1. واحدهاي اصلي:
1ـ1. شوراي عالي امور ديني
اين شورا عالي ترين مرجع تصميم گيري و مشورتي سازمان است كه از يك رييس و 15 عضو و به تعداد كافي كارشناس تشكيل مي شود. خط مشي سازمان از طريق اين نهاد مشخص مي شود. پاسخ هاي ديني نيز به عهده اين نهاد مي باشد. در امور ديني تحقيق و بررسي مي كند و انتشار آثار سازمان با تصويب آن صورت مي پذيرد.
2ـ1. مؤسسه بررسي قرآن
اين مؤسسه عهده دار بررسي امور مربوط به انتشار قرآن هاست. به عبارتي، چاپ هر نوع قرآن به مجوز آن نيازمند است و بدون تأييد مؤسسه مذكور انتشار قرآن اعم از اين كه از طرف سازمان يا انتشارات ديگر باشد ممكن نيست. اين مؤسسه در مورد قرآن تحقيقات علمي را نيز انجام مي دهد.

3ـ1. رياست دايره خدمات ديني
اين دايره امور مربوط به توضيح مسايل ديني را عهده دار است. مسايلي از قبيل تعيين اوقات نماز، ايام ديني، هلال ماه و... به عهده اداره مذكور است.
4ـ1. رياست آموزش ديني
اين دايره امر آموزش ديني افراد شاغل در سازمان را به عهده دارد. اين آموزش سالانه بوده و افراد آموزش ديده با هدف شغلي در كلاس ها حضور مي يابند. امور مربوط به كلاس هاي قرآن نيز به عهده دايره مذكور است.
5ـ1. رياست دايره حج
برنامه ريزي و اجراي كليه امور مربوط به انجام حج و عمره حجاج بيت الله الحرام در داخل و خارج از كشور با دايره مذكورمي باشد. اين اداره در اجراي هدف فوق با ساير ارگان ها و مؤسسات نيز همكاري مي كند.
6ـ1. رياست بخش انتشارات ديني
انجام امور مربوط به انتشارات ديني (اعم از سمعي بصري، چاپ و...) به عهده بخش مذكور است. خدمات كتابخانه اي سازمان نيز با اداره فوق مي باشد.
7ـ1. رياست دايره روابط خارجي
ارائه خدمات ديني براي ترك ها (اعم از اتباع تركيه و كشورهاي ترك زبان ) با دايره مذكور مي باشد. اجراي امور مرتبط با خدمات مذكور، برگزاري سمينارها و تشكيل كلاس براي افراد اعزامي به خارج، راهنمايي   هيأت ها، گروه ها و افرادي كه ازخارج آمده اند و با سازمان مذكور ارتباط برقرار مي كنند به عهده اين بخش است.

2. واحدهاي مشورتي و بازرسي
1ـ2. دايره بازرسي
2ـ2. دايره مشاوره حقوقي
3ـ2. رياست دايره تحقيق، برنامه ريزي و هماهنگي

3. واحدهاي پشتيباني
1ـ3. رياست دايره پرسنلي (كارگزيني)
2ـ3. رياست دايره اداري ـ مالي
3ـ3. مديريت به كاراندازي سرمايه گردان
4ـ3. كارشناسي دفاع اجتماعي
5ـ3. مديريت روابط عمومي و مطبوعاتي
6ـ3. مديريت مركز اطلاع رساني
7ـ3. مديريت خدمات فني

ب ـ تشكيلات شهرستان ها
تشكيلات سازمان امور ديانت در شهرستان ها متشكل از: مفتي گري هاي استان ها و شهرها و مديريت هاي مركز آموزش مي باشد.
1. مفتي گري ها
مراكز مفتي گري در استان ها و شهرستان ها تشكيل مي يابند.
     در مفتي گري هاي استان ها: مفتي استان، معاون مفتي، مدير شعبه، واعظ، مدير كلاس قرآن، بازرس، كارشناس، متصدي، معلم كلاس قرآن، امام خطيب، مؤذن، خادم مسجد و ديگر پرسنل لازم حضور دارند.
     در مراكز مفتي گري شهرستان ها: مفتي شهرستان، واعظ، متصدي، كارشناس، معلم قرآن، امام خطيب، مؤذن، خادم مسجد و... مشغول هستند.
2. مديريت هاي مراكز آموزشي
مراكز آموزشي سازمان ديانت در شهرهاي آنتاليا، بولو (Bolu)، الازيق (Elazig•)، ارض روم، كاستامنو، قونيه، استانبول، مانيسا و ترابوزان مستقر هستند. در مراكز آموزشي افرادي چون مدير مركز، معلم، كارشناس، متصدي و... مشغول مي شوند.


ج ـ تشكيلات خارج از كشور
سازمان ديانت در كشورهايي فعاليت ديني دارد كه اتباع تركيه در آنها زيادند يا ترك زبان هستند. تشكيلات سازمان درسفارتخانه هاي تركيه با عنوان رايزني به امور ديني و در كنسولگري هاي آن با عنوان وابسته امور ديني مستقرند.
     رايزني هاي امور ديني آن كشور در كشورهاي آلمان، آمريكا، استراليا، بلژيك، دانمارك، فرانسه، هلند، سوئد، سوييس، روسيه، آذربايجان، قزاقستان، قرقيزستان، ازبكستان، تركمنستان، انگليس، مقدونيه و قبرس شمالي حضور دارند.
     وابسته هاي امور ديني نيز در شهرهاي برلين، دوسلدورف، اسن، فرانكفورت، هامبورگ، هانور، كلن، كارلسروهه، مونيخ، نورنبرگ، اشتوتگارت، مونستر و ماينز آلمان، شهرهاي ملبورن و سيدني استراليا، شهر دونته هلند، شهر ليون فرانسه، شهر نيويورك آمريكا، شهر جده عربستان، نخجوان و كوستنس روماني مستقر هستند.
     در كشورهاي كانادا، نروژ، ليتواني، اوكراين، مغولستان و گرجستان نيز مأموران سازمان به فعاليت ديني مشغول هستند. (بدون اين كه عنوان رايزني يا وابستگي داشته باشند.)

برخي از خدمات مهمي كه از طرف سازمان ديانت انجام يافته اند:
1. تشكيل نهاد عالي امور ديني
اين نهاد به عنوان عالي ترين ارگان تصميم گيري و مشورتي سازمان ديانت است. نهاد مذكور داراي    كميسيون هاي فتوا، انتشارات ديني و مطبوعات، خدمات ديني و ارشاد و موضوعات مي باشد. سالانه به حدود 1000 سؤال ديني به طور مكتوب پاسخ مي دهد. به طور شفاهي نيز به سؤالات ديني "استفتائات" جواب لازم مي دهد.

2. برگزاري اجلاس هاي مشورتي ديني
سازمان ديانت از تاريخ تأسيس تاكنون دو بار در سال هاي 93 و 98 در آنكارا اجلاس هاي مشورتي ديني تشكيل داده است. در اجلاس اخير از پاتريك هاي ارمني، رومي، سورياني و فنري (از مسيحياني كه در دوره عثماني كار ترجمه را عهده دار بودند) و خاخام هاي تركيه و تعدادي نيز از خارج جهت شركت در آنها دعوت شده بود.
     هدف از برگزاري اجلاس هاي مذكور روشن ساختن اذهان عمومي در مورد مسايل ديني بود. در اجلاس 98 سه كميسيون تشكيل شده بود. كميسيون ديالوگ اديان، كميسيون حل مسايل ايجاد شده از تفسيرهاي مختلف ديني و كميسيون آموزش ديني. در اجلاس مذكور 39 تصميم با ماهيت استشاري به تصويب اعضاء رسيد.

3. برگزاري سه اجلاس مشترك ديني
با كشورهاي ترك زبان، كشورهاي بالكان ـ قفقاز و جمعيت هاي ترك و مسلمان با هدف يافتن راه حل هاي مشورتي در خصوص خدمات ديني.

4. ايجاد بناي مساجد براساس يك نقشه و طرح واحد
براساس قانون شماره 3194 (در مورد عمران مساجد) و ماده ضميمه آن (به شماره 4380) مصوب اول آگوست 1998 و همچنين ماده 23479 مصوب 30/9/98، مساجد بايد با توجه به نياز و شرايط محل ساخته شوند و پلان آنها نيز از لحاظ منظر با ساير مساجد همگوني داشته باشد. مساحت مساجد كوچك 2500 مترمربع، مساجد متوسط (مساجد سمت) 5000 مترمربع و مساجد بزرگ مركزي 10000 متر مربع خواهد بود.

5. محول شدن اداره امور مساجد به سازمان ديانت
مطابق ماده 35 قانون شماره 633 مصوب 1998، تأسيس مساجد با اجازه سازمان ديانت ممكن است. اداره امور آن نيز به عهده آن سازمان است. مساجدي كه بدون اخذ اجازه از سازمان مذكور جهت برگزاري عبادت ايجاد شده اند، در ظرف سه ماه به آن سازمان تحويل داده خواهند شد.

6. مركز تحقيق، توسعه و اسناد (AR-GED)
اين مركز وابسته به مؤسسه عالي امور ديني سازمان ديانت مي باشد. در تاريخ 1996 تأسيس شد. به شبكه اينترنت متصل است. اطلاعات مربوط به سازمان، فعاليت هاي سازمان، اوقات نماز، انتشارات سازمان، مسايل مربوط به حج، استفتائات ديني و خبررساني ميان تشكيلات سازمان از طريق شبكه مذكور قابل دريافت است.

7. مركز تحقيق و ديالوگ بين المللي
اين مركز پيرو مصوبه اجلاس "اسلام آور آسيا" توسط سازمان ديانت ايجاد شد. برقراري نشست هاي متوالي با صاحب نظران اديان ديگر از وظايف مركز مذكور است. ابراز تبريكات مربوط به ميلاد حضرت عيسي (ع) نيز با آن مركز مي باشد. برگزاري كنگره سال 1999 اين مركز كه در آن مقرر شد:
     1ـ فعاليت هاي اجرايي دنياي مسيحيت پيگيري و از طريق انتشارات لازم، اطلاعات مربوط به تركيه به صورت سمعي و بصري براي ميهمانان خارجي تركيه فراهم گردد.
     2ـ از طريق مأموران سازمان امر آگاه سازي توريست هاي دنياي مسيحيت با تكيه بر مهمان پروري سنتي تركيه و اصول خوشبينانه دين اسلام دنبال شود.

8. خدمات ديني
سازمان ديانت با رعايت اصول قانون اساسي و به دور از هرگونه نگرش سياسي، امر تبليغ و انتشار اصول عاليه ديني از قبيل اتحاد، برابري، فداكاري، تعاون، برابري، محبت، احترام، خوشبيني، حمايت و... در ميان انسان ها را عهده دار است. ارشاد و راهنمايي مردم از لحاظ معنوي و معادي و ايضاح آن در مورد چيزهايي كه موجب تضعيف نظم جامعه (شراب، قمار، موادمخدر، روابط غيراخلاقي و...) مي شوند نيز از اقدامات سازمان مي باشد. فعاليت هاي ديني علاوه بر مساجد در مدارس، بيمارستان ها، زندان ها، كارخانجات، كوي دانشجويي، خانه سالمندان، مهدهاي كودك و... (در صورت درخواست آنها) انجام مي پذيرد. مضاف بر آن برگزاري كنفرانس به ويژه در شرق و جنوب شرقي تركيه از فعاليت هاي سازمان مي باشد. حضور در راديو و تلويزيون هاي محلي با هدف ارشاد مردم از ديگر اقدامات سازمان است. برقراري برنامه هاي ارشاد و وعظ در ماه مبارك رمضان، ايام مبارك و ميلاد حضرت پيامبر و... نيز توسط مبلغان سازمان انجام مي گيرد. خدمات سازمان منحصر به موارد بالا نيست بلكه در زمينه هاي مختلف ديني حضور سازمان ملموس است، حضور در دانشگاه ها و دانشكده هاي الهيات و مدارس امام خطيب، خطبه هاي نماز و... از جمله خدمات ديگر آن سازمان است.

9. خدمات آموزشي
1ـ9. فعاليت هاي آموزشي ديني متعدد
سازمان ديانت خدمات آموزشي ديني را در مناطق مختلف دنبال مي كند. به طوري كه حدود 3683 كلاس آموزش قرآن، حفظ سوره هاي نماز و دعا و اطلاعات مختصر ديني برقرار كرده است. فعاليت هاي آموزشي سازمان به صورت سمعي و بصري است. تهيه كاست هاي مربوط به قرآن، وعظ و... فيلم هاي كارتوني آموزش ديني براي كودكان، سريال ها و فيلم هاي مستند، برنامه هاي آماده براي پخش از راديو و تلويزيون، برنامه هاي سمعي و بصري موسيقي مذهبي، پخش سمعي و بصري برنامه هاي ديني از كانال هاي تلويزيوني خصوصي و دولتي، به ويژه از كانال TRT4 در خلال ساعت هاي 23ـ21 شنبه ها از جمله فعاليت هاي آموزشي سازمان    مي باشد.

2ـ9. كلاس هاي ويژه آموزش پرسنل سازمان
در 9 مركز آموزش سازمان امر تعليم پرسنل شاغل در مناطق مختلف انجام مي پذيرد. در مدت 3 سال تعداد 4648 نفر در مراكز آموزشي مذكور آموزش ديده اند. علاوه بر اين، دو مركز آموزشي استانبول و قونيه به عنوان مراكز ويژه آموزشي تعيين شده اند. در مراكز مذكور از سال 1976 تاكنون تعداد 531 نفر آموزش ديني به عنوان شغل ديده اند. در كلاس هاي مذكور پرسنلي كه از دانشكده هاي الهيات فارغ التحصيل شده اند مدت 5ـ2 سال به امر يادگيري تخصصي دين مشغول مي شوند و افراد موفق با عنوان مفتي و واعظ منصوب مي شوند.

3ـ9. برقراري كلاس هاي مربوط به اذان و خطابه
كلاس هاي مذكور با هدف آموزش اذان خواني با صداي خوش و همچنين ايراد خطابه و سخنراني به شيوه امام خطيب ها تشكيل مي گردند. تاكنون حدود 1051 نفر مؤذن و 5678 نفر امام خطيب از كلاس هاي مذكور فارغ التحصيل شده اند.

10. خدمات انتشاراتي
سازمان در مورد مسايل ديني فعاليت هاي انتشاراتي، سمعي و بصري و… را به صورت مداوم انجام مي دهد. به طوري كه تاكنون 434 اثر در زمينه هاي علمي، ادبي، آموزشي، مرجع، عمومي، كودك، بزرگان ترك، اسلام، كتاب هاي جيبي و آثارهنري منتشر ساخته است.
     از طرف ديگر اداره انتشارات ديني سازمان، با هدف حراست از فرهنگ ترك حدود 3 ميليون اثر را به 14 زبان (تركي، عربي، انگليسي، آلماني، فرانسوي، آذري، قزاقي، ازبكي، قرقيزي، تاتاري، تركمني، روسي، آلبانيايي و گرجي) منتشر ساخته و به كشورهاي مختلف ارسال داشته است.
     در پايان سال 1999 چاپ و انتشار يك ميليون اثر ديگر نيز برنامه ريزي شده است.
     تقويم 12 برگي نيز در حدود 5/2 ميليون عدد در حال چاپ مي باشد. تقويم هاي ديواري مذكور در كشورهاي اروپايي و آمريكا و همچنين در داخل كشور توزيع مي شود.
     سازمان علاوه بر آثار مذكور، ماهنامه، مجله كودكان و فصلنامه نيز دارد. اين آثار به طور مرتب منتشر و توزيع مي گردند. بروشورهايي نيز از طرف سازمان با عناوين "اسلام راه سعادت" با تيراژ 600 هزار و "مساجد ما" با تيراژ 245 هزار نسخه منتشر مي گردد. اين بروشورها مجاني هستند.

11. خدمات مربوط به حج و عمره
1ـ11. حج
كليه امور مربوط به حج از تاريخ 1979 به سازمان ديانت محول شده است. آژانس هاي سياحتي نيز مطابق مصوبه هيأت وزيران (مورخ 1988) مي توانند زير نظر سازمان ديانت امر انتقال و انجام امور مربوط به اعزام حجاج به عربستان را عهده دارگردند. اين سازمان در مورد حجاج كشورهاي ديگر نيز به مقامات عربستان توصيه هاي لازم را مي نمايد. ارائه خدمات بهداشتي نيز از اقدامات سازمان براي حجاج بيت الله الحرام       مي باشد. به طوري كه در شهرهاي مكه، مدينه و عرفات و مني مراكز بهداشتي سازمان مستقر مي شوند. اين مراكز كليه معالجات حتي اعمال جراحي را نيز انجام مي دهند. حجاج كشورهاي ديگر نيز مي توانند از خدمات بهداشتي سازمان بهره مند شوند.
2ـ11. عمره
انجام عمره تا سال 1984 به صورت آزاد بوده است. با تصويب هيأت وزيران در تاريخ مذكور امور مربوط به اعزام عمره به سازمان ديانت محول شد. امور مربوط به عمره مقيد به زمان و مكان خاصي نيست.

12. ارتباطات بين المللي سازمان
سازمان به روابط اجتماعي و فرهنگي بين المللي اهميت ويژه اي قايل است. اين سازمان تاكنون چندين سمينار بين المللي علمي و ديني را در تركيه برگزار كرده است. در نشست هاي برپا شده در زمينه هاي علمي و ديني ديگر نيز حضور يافته است.
1ـ12. سمينارهاي بين المللي كه توسط سازمان ديانت انجام يافته است:
1. سمينار شوراي ديني 1993
2. سمينار شوراي ديني 1998
3. سمينار شوراي اسلامي آور آسيا(1) 1995
4. سمينار شوراي اسلامي آور آسيا(2) 1996
5. سمينار شوراي اسلامي آور آسيا(3) 1998
2ـ12. سمينارهاي بين المللي انجام يافته در تركيه با مشاركت سازمان:
1. كنفرانس دعوت به وجدان
2. سمپوزيوم بين المللي تسامح (تساهل)
3. كنفرانس اسكان سازمان ملل
3ـ12. كنفرانس هايي كه در خارج از تركيه انجام يافته و سازمان در آنها شركت كرده است:
1. كنفرانس هايي كه در آنها رياست سازمان شركت كرده است:
الف ـ كنفرانس "وزراي امور ديني كشورهاي اسلامي" در رباط 1994
ب ـ كنفرانس "تقريب مذاهب اسلامي" در تهران 1996
ج ـ كنفرانس "شوراي عالي امور اسلامي" در قاهره (هشتمين كنفرانس) 1996
د ـ كنفرانس "شوراي عالي امور اسلامي" در قاهره (دهمين كنفرانس) 1998
2. كنفرانس هايي كه در آنها نمايندگان سازمان شركت كرده اند:
الف ـ سمپوزيوم "روشنفكري بين الاديان" در اسراييل 1997
ب ـ كنفرانس "صلح اسم خداست، خدا، انسان، خلق" در بلژيك 1998
ج ـ كنفرانس "كليسا و سالخوردگان" در واتيكان 1998
د ـ كنفرانس "يكسان سازي تاريخ هجري و اعياد اسلامي" در عربستان 1998
3. مسابقات بين المللي قرآن كريم
الف ـ در تركيه: براي اولين بار در تاريخ 1997 مسابقه بين المللي قرآن كريم در داخل تركيه انجام شد. در مسابقه مذكور 37 نفر از 20 كشور شركت كرده بودند.
ب ـ در خارج از تركيه: در مسابقات برگزار شده در كشورهاي اسلامي (ايران، مصر، عربستان، مالزي، پاكستان، امارات متحده و...) در خلال سال هاي 99ـ1995 قاريان ترك نيز شركت داشته اند.

13. جمع آوري كمك هاي مردمي
سازمان ديانت به دلايل مختلف ايجاد پايگاه هاي جمع آوري كمك هاي مردمي را در داخل و خارج از تركيه ترتيب داده است از جمله براي ياري رساندن به:
1ـ پناهندگان عراقي 1991
2ـ مردمان جمهوري هاي تازه تأسيس شوروي سابق 1991
3ـ بهمن زدگان جنوب شرقي تركيه 1992
4ـ زلزله زدگان ارزنجان 1992
5ـ هلاكت زدگان بوسني و هرزگان 1992
6ـ آسيب ديدگان سيل پاكستان 1992
7ـ ساختمان مسجد توكيو ژاپن 1998ـ1993
8ـ ساختمان مسجد عشق آباد تركمنستان 1994
9ـ مظلومين كوزوو 1998
10ـ و...
پايگاه هايي را تشكيل داده است.


14. نشست هاي ناحيه اي
سازمان ديانت با هدف ارزيابي عملكردهاي خود و حل مسايل مشابهي كه در جريان اجراي خدمات خود با آنها مواجه مي شود، در نواحي مختلف تركيه نشست هايي را با مشاركت مفتي ها، واعظان و مأموران ديني خود تشكيل داده است.

15. گردهمايي رؤسا و اعضاي هيأت علمي دانشكده هاي الهيات
سازمان به منظور تبادل نظر رؤسا و اعضاي هيأت دانشكده هاي الهيات و مديران مدارس عالي ديني سازمان در سال هاي 1996 و 1998 نشست هاي مشتركي را ترتيب داد. اين نشست ها در آنكارا برگزار شدند.

16. فعاليت هاي آماري
سازمان ديانت از تاريخ 1990 اقدام به تهيه كتاب آمار فعاليت هاي خود نموده است. در اين كتاب آماري اطلاعات مربوط به كليه خدمات و فعاليت هاي سازمان مورد بررسي قرار گرفته است.

17. تهيه برنامه فعاليت
سازمان ديانت از سال 1980 برنامه هاي كاري خود را به طور سالانه تنظيم و به مرحله اجرا مي گذارد.

18. خدمات رايانه اي
تشكيلات مركزي و شهرستاني سازمان ديانت با هدف تسريع در امور و ايجاد ارتباط هماهنگ با يكديگر مجهز به امكانات رايانه اي مي باشد. در حال حاضر در مفتي گري هاي هشتاد شهرستان و 635 بخش رايانه وجود دارد كه از ميان آنها رايانه 8 شهرستان و 69 بخش به رايانه مركزي متصل هستند.

19. تحقيقات
سازمان ديانت تحقيقات مختلفي را در زمينه بررسي تأثيرات خدمات ديني خود به جامعه و نيز براي متنوع ساختن فعاليت ها و خدماتش انجام داده و نتايج حاصله را مورد ارزيابي قرار مي دهد.

20. فعاليت هاي مربوط به تعيين اول ماه هاي قمري
سازمان ديانت در سال 1978 كنفرانسي را در استانبول ترتيب داد كه هدف آن مشخص ساختن اول ماه هاي قمري بود.
     در اين رابطه همكاري هايي را با رصدخانه قنديلي (Kandili) به عمل آورد كه نتيجه آن تعيين اول ماه هاي قمري تا سال 2000 بود. با مشخص شدن آن اوقات نماز نيز به صورت جدول تهيه شده و به كشورهاي اسلامي ارسال مي گردد.
     علاوه بر آن، فعاليت هاي مربوط به تهيه حساب (ماه ها) و نقشه ها در حال انجام است كه بعد از اتمام به رصدخانه مذكور عرضه خواهد شد.
     تعيين ساعات افطار و امساك (ماه رمضان) نيز از فعاليت هاي سازمان است كه بعد از تهيه شدن به كشورهاي اسلامي و نواحي تركيه ارسال گرديد.
     در شبكه اينترنت نيز پرونده اي با عنوان (Diyanet Web) تشكيل شده است. در پرونده مذكور اطلاعاتي از جمله اوقات نماز، تعيين قبله نماز، تعيين صد ساله آغاز اعياد رمضان و قربان، ايام مبارك، اوايل سال هاي هجري، روزها و شب هاي ديني سال 1999ـ2000، ايام تعطيلات رسمي و ديني سال، مقررات مربوط به  تقويم ها و… وجود دارد.

21. خدماتي كه به هموطنان ترك در كشورهاي غربي عرضه شده است
1ـ21. خدمات مربوط به مسجد
سازمان در 120 مسجد كشورهاي اروپايي با 795 نفر مبلغ ديني موقتي خدمات ديني را به اتباع ترك عرضه  مي نمايد. در كنار امامت نماز و وعظ و نصيحت، در برگزاري كنفرانس نيز با ترك هاي مقيم اروپا همكاري لازم به عمل مي آيد.
2ـ21. خدمات آموزشي و اجتماعي
مبلغان سازمان در خصوص آموزش ديني و برگزاري قرآن نيز به حدود 55 هزار كودك ترك خدمات لازم را ارائه مي نمايند. اين كلاس ها در انجمن هاي ترك تشكيل مي شوند. در انجمن مذكور در كنار آموزش هاي ديني، آموزش هاي خياطي، گلدوزي، كامپيوتر، زبان خارجي و تركي و… نيز به علاقمندان داده مي شود. مبلغان ديني امر عيادت از بيماران و زندانيان و مراجعه به منازل را هم با هدف حمايت و رفع مشكلات آنان عهده دار هستند.
     تركاني كه در خارج از كشور فوت مي نمايند، دفن جنازه آنها با همكاري نمايندگان سازمان انجام مي گيرد. مبلغان ديني در مراسم نكاح و ختنه و... هموطنان ترك در كشورهاي خارجي شركت كرده و احساسات ديني و ملي آنان را تقويت مي نمايند.

22. خدماتي كه سازمان به كشورهاي بالكان ـ قفقاز و جوامع ترك و مسلمان عرضه داشته است:
1ـ22. خدمات ديني
155 نماينده ديني، 39 معلم ديني، 2 رايزن ديني و 2 وابسته ديني خدمات ديني را به مسلمانان و ترك هاي ساير كشورها عرضه مي كنند.
2ـ22. خدمات آموزشي
بعد از انحلال شوروي، فعاليت هاي ديني سازمان در ميان جمهوري هاي بالكان ـ قفقاز و آسياي ميانه آغاز گرديد. از جمله اقدامات موارد ذيل هستند:
الف ـ ايجاد دانشكده الهيات باكو در 93ـ1992
     تعداد دانشجويان دانشكده 280 نفر است و اولين فارغ التحصيلان آن مربوط به سال 7ـ1996 مي باشد. در كنار دانشكده مذكور مدرسه ترك ـ باكو نيز با 177 نفر دانش آموز شروع به كار كرد.
ب ـ افتتاح دانشكده الهيات در شهر OSH قرقيزستان با همكاري دانشگاه آنكارا در سال 94ـ1993
     كلاس هاي آمادگي و كلاس اول دانشكده در تركيه و كلاس هاي 2 و 3 و 4 آن در دانشگاه OSH قرقيزستان برقرار است. تعداد دانشجويان آن 220 نفر است.
ج ـ افتتاح دانشكده الهيات در دانشگاه مختوم قلي تركمنستان در سال 95ـ1994
     دانشكده مذكور توسط دانشگاه Uludag  اداره مي شود. كلاس هاي آمادگي و كلاس هاي اول آن در تركيه و بقيه در عشق آباد برقرار است. تعداد دانشجويان آن 100 نفر است.
     ساختمان دانشكده مدرسه الهيات و خوابگاه دانشجويي آن توسط بنياد ديانت تركيه ايجاد شده است.
د ـ افتتاح يك مدرسه در نخجوان با برنامه هاي وسيع ديني توسط بنياد ديانت تركيه در سال 95ـ1994
     تعداد دانش آموزان آن 87 نفر است.
هـ ـ افتتاح مدرسه ديني كمال آتاتورك در شهر Kostence روماني در سال 1996
     تأمين معلم و امكانات درسي آن به عهده سازمان ديانت مي باشد. براساس توافق بين دو كشور تركيه و روماني، فارغ التحصيلان مدرسه مذكور نيازهاي ديني اقليت ترك ـ مسلمان آن كشور را برطرف خواهند كرد.
و ـ افتتاح دانشكده هاي الهيات در افغانستان و داغستان در 97ـ1996
     دانشجويان دانشكده هاي مذكور كلاس هاي مربوط به دوره آمادگي را در دانشگاه سليمان دميرل و ارجيس مي بينند.
ز ـ افتتاح دانشكده الهيات در قرقيزستان در سال تحصيلي 98ـ1997
     اين دانشكده با همكاري دانشگاه قرقيرستان و دانشكده الهيات دانشگاه سلجوق تركيه اداره مي شود. تعداد دانشجويان آن در مرحله آمادگي و كلاس اول 56 نفر بود.
ح ـ ايجاد سه مدرسه امام خطيب و انستيتوي عالي اسلام در صوفيه بلغارستان
     كليه نيروها و امكانات مدارس مذكور از طرف بنياد ديانت تركيه تأمين شده است. كتاب هاي آنها نيز با همكاري نخست وزير و بنياد ديانت تركيه منتشر شده است.
3ـ22. ايجاد مسجد
الف ـ مسجد قاضي ارطغرل در عشق آباد
     بناي مسجد مذكور در جريان سفر سليمان دميرل به تركمنستان در سال 1992 مطرح شد و امور آن به سازمان ديانت محول گرديد. ساختمان مسجد ياد شده در زميني به مساحت 27000 متر مربع در تاريخ 1993 آغاز گرديد.
     عمده هزينه مسجد فوق كه داراي يك مركز فرهنگي نيز مي باشد توسط سازمان ديانت تأمين گرديد. ظرفيت آن حدود5000 نفر است. افتتاح مسجد و مركز ياد شده در سال 1998 با حضور رييس جمهور تركيه و تركمنستان انجام شد. آن مسجد داراي 3 نيم قبه، 4 مناره و صحن مي باشد.
ب ـ مسجد نورالدين ارسين پاشا در قبرس
     اين مسجد در شهر گيرنه (Girne) قبرس شمالي با طرح معماري ترك ـ عثماني و با دو مناره در 1999 افتتاح گرديد. ظرفيت آن 600 نفر است.

برخي از طرح هاي سازمان ديانت كه در آينده تحقق خواهد يافت:
-برگزاري سومين اجلاس ديني سازمان در سطح بين المللي در تاريخ 2003؛
–انتشار معني قرآن كريم و ترجمه آن به زبان هاي تركي جمهوري هاي ترك زبان؛
–توليد سريال "آدم هاي دين در مجادله ملي"، توليد فيلم كارتوني كوچك عثمان، توليد 30 برنامه افطار و سحري و…؛
-ترجمه كتاب "ارشاد العقل السليم المزايا الكتاب الكريم" نوشته شيخ الاسلام ابوالسعود به تركي و همچنين ترجمه كتاب تفسير "جواهر الاصداف" به زبان تركي؛
–انتشار فصلنامه آور آسيا ـ ديانت به زبان تركي و لهجه هاي تركي براي جمهوري هاي ترك زبان، بالكان ـ قفقاز و جوامع ترك ـ مسلمان؛
-تهيه آثار (تأليف و ترجمه) در زير عنوان مجموعه علوم اصلي اسلام؛
–پخش برنامه هاي كارتوني براي كودكان، فيلم هاي مستند "اسلام در اروپا و مدنيت اسلام و ترك در آسيا و مردان دين در مجادله ملي"؛
-تفهيم دين از طريق تلويزيون، اينترنت، فيلم هاي كارتوني و بازي هاي CD؛
-برگزاري سمپوزيومي با هدف پاسخگويي به پرسش هاي اتباع ترك در كشورهاي خارج در زمينه هاي ديني و ملي؛
-معرفي كتب موجود در كتابخانه سازمان ديانت از طريق تلفن و اينترنت براي جهانيان؛
-ايجاد مركزي با عنوان "مركز مشورت، تحقيق و ارشاد ديني"؛
-ايجاد ساختمان در زميني به مساحت 36971 مترمربع با هدف توسعه امكانات سازمان در آنكارا؛
-تأسيس مسجدي در توكيو در زميني به مساحت 5/732 متر مربع با امكانات جنبي از قبيل سالن هاي نمايش و پذيرش، دفتر، كتابخانه، لژمان، مهمانخانه و فروشگاه، مسجد براي 700 نفر ظرفيت خواهد داشت؛

اطلاعات آماري در مورد سازمان
تعداد كادر سازمان ديانت
مركز 1201 نفر
شهرستان ها 87243 نفر
خارج از كشور 49 نفر
جمع 88493 نفر

سطح تحصيل پرسنل سازمان
تحصيلات عالي 17730 نفر
تحصيلات متوسطه 59285 نفر
ابتدايي  2670 نفر
جمع 79685 نفر


تعداد مساجد
مساجد داراي كادر سازمان 63504 مسجد
مساجد بدون كادر 10268 مسجد

تعداد پرسنل مساجد
امام ـ خطيب 57342 نفر
مؤذن ـ خادم 9849 نفر

تعداد كلاس هاي قرآن و قرآن آموزان
تعداد كلاس ها 3075 كلاس
قرآن آموز پسر 47972 نفر
قرآن آموز دختر 112211 نفر

تعداد پرسنل شاغل در فعاليت هاي اجتماعي و فرهنگي
موسيقي 89 نفر
ورزش 194 نفر
داور ورزش 4 نفر
هنر خط 82 نفر

آثار منتشر شده به زبان هاي تركي و خارجي
آذري 430 هزار
قزاقي 325 هزار
ازبكي 335 هزار
قرقيزي 245 هزار
تركمني 325 هزار
تاتاري 180 هزار
آلبانيايي 95 هزار
گرجي 145 هزار
روسي 60 هزار
جمع 000/140/2 نسخه

مراكز آموزشي سازمان و ظرفيت آنها در سال 1997
آنتاليا 120 نفر
بولو 100 نفر
مانيسا 120 نفر
الازيق 200 نفر
كاستامونو 200 نفر
ارض روم 150 نفر
ترابوزان 150 نفر
استانبول 60 نفر
قونيه 50 نفر
جمع 1150 نفر

تعداد افراد اعزامي به حج توسط سازمان در خلال سال هاي 1970 تا 1999
سال1970: 56578 نفر
سال1980: 25644 نفر
سال1995: 60000 نفر
سال1999: 65000 نفر

بودجه كل سازمان ديانت در سال 1999 000/000/050/760/172 ليره ترك

  منبع :رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران ـ آنكارا